Καλοήθεις παθήσεις

Πηγή http://www.eurocytology.eu/static/eurocytology/gre/breast/mod5contF.html
Κύστεις
Οι πιο συχνές αλλοιώσεις του μαστού είναι οι μονήρεις και οι πολλαπλές κύστεις. Η παρακέντηση των κύστεων είναι μια άριστη διαδικασία και για τη διάγνωση και για τη θεραπεία. Μετά από την παρακέντηση της κύστης, είναι σημαντικό να ψηλαφηθεί η περιοχή ξανά για να καθοριστεί εάν υπάρχει υπολειπόμενη μάζα, και σε αυτή την περίπτωση πρέπει να διενεργηθούν πρόσθετες παρακεντήσεις της υπολειπόμενης συμπαγούς περιοχής.
Το υγρό των κύστεων μπορεί να είναι καθαρό, αδιαφανές ή θολερό, κίτρινο, πράσινο, καφετί ή κόκκινο (αιματηρό). Αιματηρά υγρά είναι ύποπτα για κυστικό καρκίνωμα. Το καθαρό υγρό είναι σχεδόν πάντα ακυτταρικό ή με φτωχή κυτταροβρίθεια, αποτελούμενο μόνο από μερικά επιθηλιακά κύτταρα (τα οποία παρουσιάζουν συχνά αποκρινή μεταπλασία) και από αφρώδη κύτταρα.
Οι κύστεις του μαστού μπορεί να φλεγμαίνουν. Παρακέντηση αυτών των κύστεων συνήθως αποφέρει θολερό υγρό με πολυάριθμα ουδετερόφιλα πολυμορφοπύρηνα, αφρώδη κύτταρα και εκφυλισμένα κύτταρα των πόρων.
Η χρησιμότητα της κυτταρολογικής εξέτασης όλων των υγρών των κύστεων του μαστού έχει αμφισβητηθεί, εντούτοις τα θολερά ή αιματηρά υγρά πρέπει πάντα να υποβάλλονται σε εξέταση. Αυτό ισχύει επίσης και για τα υγρά από κύστεις που έχουν ξαναγεμίσει μέσα σε μερικές ημέρες ή εβδομάδες από μια προηγούμενη διαδικασία παροχέτευσης.
Μαστίτιδα
Η κυτταρολογική εξέταση δείγματος FNA από οξεία μαστίτιδα παρουσιάζει κιτρινωπό ή πρασινωπό υγρό με πολυάριθμα ουδετερόφιλα πολυμορφοπύρηνα αφρώδη ιστιοκύτταρα και άφθονα συγκρίματα στο υπόστρωμα. Επιθηλιακή ατυπία ως αποτέλεσμα της οξείας φλεγμονής μπορεί να παρατηρηθεί. Τα άτυπα επιθηλιακά κύτταρα μπορούν να παρουσιάσουν χαρακτηριστικά γνωρίσματα της αναγέννησης και αποκατάστασης, με ομάδες κυττάρων που διατάσσονται σε επίπεδους σχηματισμούς με καλή διατήρηση του περιγράμματος των κυττάρων και της πολικότητας. Η πυρηνοπλασματική αναλογία είναι κανονική, ενώ δεν υπάρχουν μεμονωμένα άτυπα κύτταρα ή είναι ολιγάριθμα.
Η πλασματοκυτταρική μαστίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονώδης κατάσταση, που χαρακτηρίζεται από πολυάριθμα λεμφοκύτταρα και πλασματοκύτταρα, τα οποία περιβάλλουν τους πόρους, και η οποία τελικά οδηγεί σε ίνωση. Η κυτταρολογική εικόνα αντανακλά το στάδιο της εξεργασίας, επιδεικνύοντας έναν πολύμορφο πληθυσμό από λεμφοειδή κύτταρα, μαζί με πλασματοκύτταρα και διάσπαρτα tingible body μακροφάγα. Το υπόστρωμα χαρακτηρίζεται από πολυάριθμα τμήματα κυτταροπλάσματος που προέρχονται από λεμφοειδή κύτταρα (lymphoglandular bodies). Η διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει την παρακέντηση ενός αντιδραστικού μασχαλιαίου λεμφαδένα.
Απόστημα θηλαίας άλω
Το απόστημα της θηλαίας άλω είναι μία φλεγμονώδης αλλοίωση, που περιλαμβάνει τους γαλακτοφόρους πόρους στην υποθηλαία περιοχή. Πλακώδης μεταπλασία του επιθηλίου του γαλακτοφόρου πόρου οδηγεί στην παρεμπόδιση και την επακόλουθη ρήξη του πόρου, με απελευθέρωση των κεράτινων συγκριμάτων στο περιβάλλον στρώμα. Αυτό προκαλεί αντίδραση ξένου σώματος, με οξεία και χρόνια φλεγμονή.
Κυτταρολογικά διαγνωστικά χαρακτηριστικά
• Πλακώδες επιθήλιο
• Απύρηνα πλακώδη κύτταρα
• Οξεία και χρόνια φλεγμονή
• Γιγαντοκύτταρα τύπου ξένου σώματος
• Επιθηλιακή αποκατάσταση και ατυπία φλεγμονή μπορεί να είναι παρούσα
• Κοκκιώδης ιστός μπορεί να υπάρχει.
Λιπονέκρωση
Η λιπονέκρωση είναι μία καλοήθης αλλοίωση του μαστού, η οποία ακτινολογικά, κλινικά και ιστολογικά μοιάζει με κακοήθεια. Μόνο λίγοι από τους ασθενείς αναφέρουν ιστορικό τραύματας.
Τα δείγματα της FNA χαρακτηρίζονται από νεκρωμένα και εκφυλισμένα λιποκύτταρα σε άμορφο υλικό, φλεγμονώδη κύτταρα (ουδετερόφιλα, πλασματοκύτταρα, λεμφοκύτταρα) και πολυάριθμα μακροφάγα με φαγοκυτταρομένα τμήματα λίπους (λιποφάγα). Μπορούν επίσης να παρατηρηθούν πολυπύρηνα μακροφάγα τύπου ξένου σώματος και ινοβλάστες.
Ινοκυστική νόσος
Η ινοκυστική νόσος είναι η πιο συχνή πάθηση του μαστού σε γυναίκες ηλικίας μεγαλύτερης των 30 ετών. Μέχρι 50% των γυναικών έχουν ψηλαφητές αλλοιώσεις και μέχρι 90% αυτών έχουν ιστολογικές αλλοιώσεις. Οι αλλοιώσεις της ινοκυστικής νόσου είναι συνήθως πολλαπλές και αμφοτερόπλευρες και είναι οι πιο συχνές ψηλαφητές αλλοιώσεις στις οποίες γίνεται παρακέντηση δια λεπτής βελόνης (FNA).
Τα ιστολογικά χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν διάταση των πόρων, ενδεχομένως ως αποτέλεσμα της ουλοποίησης του ιστού που περιβάλλει τους πόρους, με επακόλουθο σχηματισμό κύστεων, οι οποίες σχετίζονται με αποκρινή μεταπλασία, υπερπλασία των πόρων, ίνωση και χρόνια φλεγμονή. Τα δείγματα της FNA έχουν συχνά φτωχή κυτταροβρίθεια λόγω της ίνωσης του υποστρώματος.
Κυτταρολογικά διαγνωστικά χαρακτηριστικά
• Μικρή κυτταροβρίθεια
• Επίπεδες ομάδες επιθηλιακών κυττάρων με διάταξη δίκην μελισσοκηρήθρας, χωρίς απώλεια του προσανατολισμού και διακριτά κυτταρικά όρια,
• Ομοιόμορφοι μικροί πυρήνες, μικρή πυρηνοπλασματική αναλογία
• Διπολικοί γυμνοί πυρήνες
• Αφρώδη και αποκρινή κύτταρα
• Τεμάχια λίπους και ινώδους στρώματος
Τα αποκρινή κύτταρα μπορεί να διατάσσονται σε επίπεδες ομάδες ή ως μεμονωμένα κύτταρα, και έχουν άφθονο κοκκώδες κυτταρόπλασμα και μεγαλύτερο, περισσότερο υπερχρωματικό πυρήνα με μεγάλο πυρήνιο. Διπολικοί γυμνοί πυρήνες συχνά θεωρούνται ότι προέρχονται από μυοεπιθηλιακά κύτταρα, αν και μπορεί επίσης να προέρχονται από ινοβλάστες του διαλοβιακού συνδετικού ιστού. Αυτά δεν είναι ειδικά της ινοκυστικής νόσου, καθώς συναντώνται και σε άλλες καλοήθεις παθήσεις του μαστού (όπως το ιναδένωμα).
Στην ινοκυστική νόσο παρατηρείται υπερπλασία του επιθηλίου διαφόρων βαθμών, που αντανακλά την υπερπλασία των πόρων, την σκληρυντική αδένωση, την κολλαγονώδη σφαιρούλωση, και την άτυπη υπερπλασία των πόρων. Τα επιχρίσματα από παρακεντήσεις δια λεπτής βελόνης των υπερπλαστικών αλλοιώσεων επιδεικνύουν μεγάλο αριθμό κυττάρων των πόρων σε ομάδες με καλή συνοχή και διπολικούς γυμνούς πυρήνες.
Κυτταρολογικά διαγνωστικά χαρακτηριστικά-υπερπλασία ινοκυστικής νόσου
• Μέτρια-υψηλή κυτταροβρίθεια
• Ομάδες επιθηλιακών κυττάρων με καλή συνοχή με ήπια πυρηνική αλληλοεπικάλυψη.
• Μυοεπιθηλιακά κύτταρα σε ομάδες επιθηλιακών κυττάρων
• Διπολικοί γυμνοί πυρήνες στο υπόστρωμα
• Αποκρινή και αφρώδη κύτταρα
Οι παρακεντήσεις από υπερπλαστικές αλλοιώσεις μπορεί να είναι πηγή ψευδώς θετικών διαγνώσεων για κακοήθεια όταν οι ομάδες είναι υπερκυτταρικές και έχουν ήπια πυρηνική αλληλοεπικάλυψη. Η καλοήθης φύση των αλλοιώσεων μπορεί να γίνει αντιληπτή όταν παρατηρείται πολύμορφος πλυθησμός κυττάρων συμπεριλαμβανομένων αποκρινών κυττάρων, κυττάρων των πόρων και ιστιοκυττάρων και ειδικά όταν παρατηρούνται διπολικοί γυμνοί πυρήνες. Η κυτταρολογία της παρακέντησης δια λεπτής βελόνης έχει γενικά περιορισμένη ικανότητα να υποκατηγοριοποιήσει τις υπερπλαστικές αλλοιώσεις του μαστού.
Ατυπη υπερπλασία των πόρων
Η επιθηλιακή υπερπλασία των πόρων του μαστού αντιπροσωπεύει ένα εύρος αλλοιώσεων από ενδοπορική υπερπλασία χωρίς ατυπία (συμβατική υπερπλασία των πόρων) έως άτυπη υπερπλασία των πόρων (ADH), έως πορογενές καρκίνωμα in situ (DCIS).
Η συμβατική υπερπλασία μπορεί να είναι ήπια, μέτρια ή σοβαρή, εξαρτώμενη από τον βαθμό της επιθηλιακής υπερπλασίας. Οι παρακεντήσεις δείχνουν υψηλή κυτταροβρίθεια, με ομάδες επιθηλιακών κυττάρων με καλή συνοχή και διπολικούς γυμνούς πυρήνες. Ποικιλία στο μέγεθος και το σχήμα των κυττάρων μπορεί να παρατηρηθεί μέσα στις ομάδες, αλλά μεμονωμένα άτυπα επιθηλιακά κύτταρα δεν παρατηρούνται.
Οι παρακεντήσεις της άτυπης υπερπλασίας των πόρων (ADH) έχουν συνήθως υψηλή κυτταροβρίθεια και περιέχουν ομάδες κυττάρων με συνωστισμό και ταυτόχρονη παρουσία ήπιων και άτυπων χαρακτήρων.
Κυτταρολογικά χαρακτηριστικά της άτυπης υπερπλασίας των πόρων (ADH)
• Υψηλή κυτταροβρίθεια
• Αξιοσημείωτη κυτταρική και πυρηνική αλληλοεπικάλυψη.
• Κυτταρική μονοτονία
• Προεξέχον πυρήνιο
• Μυοεπιθηλιακά κύτταρα μέσα στις ομάδες και διπολικοί γυμνοί πυρήνες στο υπόστρωμα.
Τα κύτταρα έχουν αξιοσημείωτη ποικιλία σε μέγεθος και σχήμα και εν μέρει απώλεια προσανατολισμού μέσα στις ομάδες. Περιστασιακά παρατηρούνται μεμονωμένα άτυπα κύτταρα, εντούτοις, σε αντίθεση με το πορογενές καρκίνωμα in situ, παρατηρούνται διπολικοί γυμνοί πυρήνες.
Η κυτταρολογία συνήθως δεν θεωρείται αξιόπιστη στην υποκατηγοριοποίηση των υπερπλαστικών αλλοιώσεων του μαστού. Οι παρακεντήσεις που εκτιμώνται ότι είναι άτυπες θα πρέπει να οδηγούν σε χειρουργική βιοψία.
Κολλαγονώδης σφαιρούλωση
Η κολλαγονώδης σφαιρούλωση είναι μία καλοήθης πάθηση που χαρακτηρίζεται από την παρουσία ακυτταρικών εωσινόφιλων σφαιριδίων που περιβάλλονται από υπερπλασία ήπιων στρογγυλων-οβάλ μυοεπιθηλιακών κυττάρων. Είναι συνήθως τυχαίο εύρημα που σχετίζεται με ενδοπορικό θήλωμα, σκληρυντική αδένωση ή ακτινική ουλή (radial scar).
Οι παρακεντήσεις περιέχουν διάσπαρτα μεταχρωματικά σφαιρίδια υαλίνης, που συνοδεύονται από πολυάριθμα καλοήθη κύτταρα των πόρων. Η διαφορική διάγνωση περιλαμβάνει το αδενοκυστικό καρκίνωμα, αν και τα κλινικά ευρήματα προσανατολίζουν προς την σωστή διάγνωση.